FABRİKA MI HAPİSHANE Mİ?

Yazar Ana Cosel

cin-2008-09-23Romanya’nın Bacau kentinde Bangladeşli tekstil işçileri kapalı kapılar arkasında ağır sömürüye maruz kalıyor.

Ocak 2007’de BBC, Doğu Romanya’daki Bacau kentindeki Wear Company’de grev yapan 400 Çinli kadın tekstil işçisiyle ilgili bir haber yapmıştı. Grev sırasında firma yöneticisi Sorin Nicolescu, 100 öfkeli kadın işçinin saldırısına uğramıştı. Nicolescu o zaman yaptığı bir basın açıklamasında, “Çalışacak yere bana çatallar ve kaşıklarla saldırdılar. Polisi ve güvenliği aradım. Kendi ülkemde, kendi fabrikamda, her türlü tavizi verdiğim kadın işçiler tarafından saldırıya uğramak kabul edilemez” demişti. İşçilerin ücret artışı ve daha iyi çalışma koşulları elde ettikleri grevden sonra, önemli sayıda kadın işçi işten çıkartılarak Çin’e gönderilmişti. (1)
Weat Company, Romanya’daki işgücü kıtlığı nedeniyle, yine Asyalı işçileri işe almak zorunda kaldı, bu kez 500 Bangladeşli sözleşmeli işçiyle anlaştı.
Aşağıda bu işçilerden bazılarının kişisel tanıklıkları yer almaktadır.
İki aydır kilitli kaldık
Bacau kent merkezinde görüştüğümüz işçilerden ilki Rombet SA şirketi tarafından üç aydır istihdam edilen 74 inşaat işçisinden birisi. Yeni bir alışveriş merkezinin inşaatında yerli inşaat işçileriyle birlikte çalışıyorlar. Yiyecek ve kalacak yerler hakkında şikayetçi değiller. “Ama ücretler çok düşük! Günde 8 saat için 500 dolara anlaştık. Ama cumartesileri dahil günde 10 saat çalışıp sadece 375 dolar alıyoruz” diyor.
Wear Company’de çalışan vatandaşlarının bazılarını tanıyorlar. Bangladeş’in Dhaka kentinde, hepsi Romanya’da çalışmalarını ayarlayan Al Abas International aracılık şirketi ile sözleşme yapmış. İşçilerin aracıya ödedikleri ücretler fahiş: Kişi başına yaklaşık 3,500 dolar. Bu büyük miktarı toplamak için, ailelerinin evi üzerinden banka kredisi ya da mortgage kredisi almışlar. Ama ana para ve faizler ücretlerini yutuyor.
Pazar günü haftanın tek boş günü, Bangladeşli tekstil işçileri genellikle kent merkezine inip parkta gruplar halinde geziyorlar. Son haftalarda hiçbiri fabrika dışına çıkartılmamış. Kapı kilitlenmiş ve güvenlik kimseyi dışarıya bırakmamış. “Wear Company işçileri iki aydır kilitli. Fabrikayı terk edemiyorlar. Hapishane gibi!” diyor Rombet’ten bir inşaat işçisi. Ama şanslıyız: bu Pazar tekstil işçileri yine dışarıya bırakılmış ve onlarla da konuşma şansı buluyoruz.
 
Sonoma_001-2008-09-23Şirket yönetiminin onlara Göçmen Polisi’yle sorun yaşadıklarını bu nedenle fabrikayı terk edemeyeceklerini söylediğini anlatıyorlar. İşçiler şirketin bu önlemi 20 işçinin kaçması nedeniyle aldığından kuşkulandıklarını söylüyorlar. Bu işçiler muhtemelen daha iyi işler bulmak için diğer Avrupa ülkelerine gitmek üzere sınırı geçmişler.
Fazla mesai hilesi
Bangladeşli işçiler (2) dikişçi ve günde 8 saat, haftada 40 saat için anlaşıp güya 400 dolar ücret alacaklarmış. Aslında haftada düzenli olarak 60 saat çalışıp 640 RON (253 dolar) alıyorlar. “Bu çok az! Ailelerimiz elimize bakıyor. Aldığımız krediyi geri ödememiz gerek” diyorlar. Bangladeş’e göndermeye çalıştıkları paranın bir kısmı Western Union gibi bankalar tarafından komisyon olarak kesilirken, bu kesintiler bazen yüzde 100 oranına varıyor!
İşveren her ay anlaştıkları 499 dolardan 147 dolar kesiyor. Bu kesinti, bazen dokuz kişinin aynı anda üç katlı ranzalarda uyudukları yatakhane ücreti. Ayrıca firma tarafından verilen yemekler için de kesinti yapılıyor. Ama işçiler yine yetersiz yemekler yüzünden de aç kalıyorlar.
cin2-2008-09-23
Romanya çalışma yasalarına göre, işçiler 38 saat fazla mesai yapabiliyor ama bu bir sonraki ayın ücretleriyle telafi edilmeli. Her fazla mesai saati iki kat olarak telafi edilmeli. Yani: haftada 20 saatlik fazla mesai için, Wear Company her bir işçiden her ay hakkı olan 400 dolara el koyuyor.
Bu fazla mesai hilesi iyi biliyor. Romanya’da Bacau’nun yüz kilometre batısındaki Sibiu’da, Filipinlerden gelen kadın tekstil işçileri fazla mesai ücretlerini hiç alamadıkları için Ağustos ayı başında Mondostar şirketine karşı fazla mesai boykotu başlatmışlardı.(3)
Yabancı işçiler sözleşmede belirtilen temel ücreti esas alıp fazla mesai ödemelerini de buna ekleyen bir hesap yapıyorlar. Ama Romanya’ya geldikleri zaman şirketler ücretten de kesinti yaparak işçileri daha fazla çalışmaya zorluyor.
Beğenmiyorsanız Bangladeş’e dönün
Bangladeşli işçilerin oturma izni yıllık sözleşmeler yapmalarına bağlı. Pasaportları ve önemli belgeleri şirket tarafından alıkonuyor ve onlara sadece kopyaları geri veriliyor. Şirket yönetimi istemediği işçileri kolayca işten çıkartıp sınır dışı ettirebiliyor. İşçiler, “Şikayet etmeye başlayınca, hemen beğenmiyorsanız Bangladeş’e geri gönderelim diyorlar” diyor. Bangladeş’te kendilerini bekleyen büyük borç tutarları karşısında bu ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Mondostar’daki Filipinli kadınların aksine, Bangladeşli işçilerin sadece çok azı yurtdışındaz deneyimli. Çoğu ülkesini ilk kez terk etmiş. Wear Company işçileri açısından Bangladeş-Avrupa yolculuğu daha iyi yaşam koşullarına atılan ilk adım.(4)
Sonoma_002-2008-09-23
Göçmen işçi emeği
Bacau’daki Wear Company yabancı işgücüne dayanıyor. Manpower isimli geçici çalışma aracısı tarafından yapılan bir ankete göre, Romanya şu anda dünyanın en büyük işgücü kıtlığı çeken ülkesi. Ankete katılan şirketlerin yüzde 73’ü yeterli işgücü bulamadıklarını söylüyorlar.(5) Tekstil ve inşaat sanayileri ve hizmet sektörü özellikle ağır biçimde etkileniyor.
Tahminlere göre Romanya nüfusunun yüzde 10’u da temelde İspanya ve İtalya’da geçici ya da kalıcı işçi olarak çalışıyor, bu ülkelerde Romanya’da aldıkları ücretlerin beş ile yedi katı yüksek ücret alabiliyorlar. Romanya medyasındaki günlük propagandaya göre yurtdışındaki Romen çalışanların çalışma koşulları kötüleşiyor, sürekli göçün geri bıraktığı parçalanmış aileler sorununun sokağa bırakılan çocuklar ve yaşlılar gibi felaket etkileri yaygınlaşıyor; ulusal emek pazarının Asyalı işçilerle “doldurulması” tehlikesi durumu değiştirmiyor.
Bacau Romanya’nın yerli işgücü göçü oranının ortalamanın üstünde olduğu Moldavya ilinde bulunuyor. 185 bin nüfuslu kentte İtalya’ya haftada altı direkt uçuş ve on otobüs seferi düzenleniyor.
Durumumuz bilinsin
Bangladeşli işçilerle sohbetimiz biterken şöyle diyorlar: “Durumumuz bilinsin, bir şeylerin değişmesi gerek”.
İşçiler daha sonra bize telefonla yeniden fabrikaya kilitlendiklerini anlattılar. “Geçen Pazar günü 16 arkadaşımız kaçtı. Şirket yine fabrikadan çıkmamıza izin vermiyor. Gelecek pazara çıkar mıyız bilinmez”.
Sonoma ve Wear Company
Wear Company ve Sonoma – Bacau’daki ihracat için spor giysiler üreten iki büyük tekstil fabrikasının ikisinin sahibi de İtalyan Antonello Gamba. Gamba Romanya’da 1000’in üzerinde Çinli işçi çalıştırmak için lisans başvurusunda bulunan ilk girişimciydi.
Wear Company’de Ocak 2007’de meydana gelen grevden sonra Bacau’nun Güney sanayi bölgesindeki Wear fabrikasındaki Çinli işçilerin geri kalanı kentin Kuzey batı kenarındaki Sonoma fabrikasına “transfer” edildiler. Sonoma fabrikasında yüzlerce yerli işçiyle birlikte çalışıyorlar. Bu yıl sadece Bangladeş’ten 500 işçi Wear fabrikasında işe alındı, ustabaşları bile Bangladeşli.
Sonoma’daki 230 Çinli işçinin durumu hakkında fazla bir şey bilinmiyor. Bir ay önce yerel basında şöyle bir haber çıkmıştı: Sonoma’da çalışan bir Çinli işçi 5 Ağustos’ta Bacau kent merkezinde bir pankart açarak durumuna dikkat çekmeye çalıştı. Sözleşmesi iptal edildi, Çin’e geri gönderildi ama şirket hak ettiği ücreti vermeyi reddetti. Sürekli olarak “Para yok, Çin yok, yarın yok” diyordu.(6)
Dipnotlar:
(1)Grevle ilgili BBC haberi:
(2) Kadın işgücü “ihraç” eden Filipinlerin tersine, Bangladeş’de yurtdışına çalışmaya gidenler genelde erkekler.
(3) Bakınız Ana Cosel Almanca 27 Ağustos 2008

Bakınız Ana Cosel İngilizce 27 Ağustos 2008 
(4) Bangladeş’te tekstil sanayinin yeni üretim merkezlerinde düşük ücretler ve sabit yiyecek fiyatı artışlarına karşı sürekli grevler ve şiddetli protestolar yaşanıyor. Büyük çoğunluğu giysi sanayinde çalışan ve çoğu kadın olan 2 milyon Bangladeşli tekstil işçisinin temel ücreti, ayda yaklaşık 45 dolar. Devlet bu protestoları şiddetle bastırmaya çalışıyor; polis ve paramiliter gruplar bu işte belirleyici bir rol oynuyor.
(5)Manpower anketi 22 Nisan 2008: 
6)Romence: 
LabourNet.de Germany sitesindeki İngilizce orjinalinden Sendika.Org tarafından çevrilmiştir.