VATAN POSTASI
Yaşamımızı Savunmak Üzere,Duygu,Düşünce ve Davranış Birliğini Gerçekleştirmek İçin Varız.

BATI DİLLERİNE GEÇMİŞ BAZI TÜRKÇE KÖKLÜ SÖZCÜKLER

İki kitaptaki geniş sözlük bölümleri dışında aklımıza yeni kelimeler düştükçe not ediyor, ara ara liste halinde yayımlıyoruz. Aşağıdakiler bunlardan sonuncusu. Birkaçı kitaptakilerin tekrarı olabilir ya da kitaptakinden biraz farklı açımlamadır. Çoğu yeni aklımıza gelenler. Üstünde titiz bir çalışma yürütmedim henüz. Bir yandan da bunları geniş bir sözcük dağarcığına sahip ve çok deneyimli olan Adnan Atabek ustanın bilgisine sunalım ki, gerekli katkı ve düzeltmeleri yapsın. Bu, tüm okurlar için de geçerlidir elbette.

(Sözünü ettiğimiz iki kitabımız “Eleştirel Bakışla Güneş-Dil Kuramı ve İlk Güneş-Dil Sözlüğü” ve “Radloff Sözlüğünden Çıkan Bulgulara Göre: Batı Dillerinin Kökündeki Güçlü Türkçe” kitaplarıdır.) 

Abbey.. Abbess.. Abbot: İngilizce, sırasıyla Manastır, Rahibe ve Rahip… demek. Köken Semitic, Yunan, Latin “abba, abbas” sözcüklerine dayandırılıyor. “Baba” demek. Türkçesiyle uyum kuşku götürmez. Fakat ayrıca “abla” ve “abi-ağabey” ile ilişkisi araştırılabilir. 

Amputasyon (tıbbi terim): Am-putation… Bir uzvun (kol, bacak) kesilmesi. Ön eki çıkarın: “Budama”. Geçenlerde Adnan Atabek yazmıştı. Oradan aldım. 

As (ingilizce) : Durumunda, “İse”, öyleyse… 

Avenge:  Başındaki “A” ön ek… Ama yine de anlamına geldiği Türkçe “Öc” sözcüğüyle benzeşmesi ilginç. 

Cessation, Cession, Certain: Kesme, ara, bölüm, bırakma, kesin… “Cut” ile “kesme”, Romalı imparator Sezar, “cheese” peynir (kesik) arasındaki ilişkiyi kitapta ele almıştık. Tabii bir kök sözcükten onlarca sözcük türüyor. Örneğin bu yukarıda verdiklerimiz de “kes”me ile doğrudan ve kesin ilgili. 

Dame (Fransızca) : Hanım, kadın.. Büyük olasılıkla “Dam” (dome-domus-Latin) köklü… (Domina) evin hanımı demek. Peki “Damat” da oradan gelmez mi sizce? Nişanyan’a ve TDK’na göre Farsçaymış damat? “Dam” eski Türkçeyse  bunu ne kadar kolay söyleyebiliyorlar!

De, Dis ön ekleri: Türkçe “değil” ile tam örtüşüyor. Olumsuzluk veren ön ekler. 

Deviasyon (tıp terimi), Deviation : Sapma, bir açıklık yolun bükülmesi, yoldan çıkma…  De-Via (de: ön ek, via: yol)… Böyle olunca “ne alakası var ‘devrilme’ ile” diyeceksiniz. Yukarıdaki maddeyle birlikte bakarsanız bir alaka çıkabilir. Türkçede evrilme (dönüşme), çevrilme (dönme), devrilme birlikte ele alındığında bu baştaki “de”nin olumsuzluk verdiğini, dönen şeyin tepetaklak olduğunu görürsünüz.  

Each: Her biri… “Hiç”ile aynı anlamda ters ilişki söz konusu olabilir mi? Akılda bulunsun.

Grand: Büyük, yaşlı.. En eski Türkçesi “Kart”. 

Guest, Ghost: Biri misafir, öbürü hayalet anlamında. “Guest”in kökü Latin “hostis”, “ghos” imiş. Yabancı, dışardan, konuk anlamında. “Ghost” hayalet, kökü de “gast” imiş.. Ruh, nefes anlamında. “Spirit” ile bağlantılı.. “Gas” (gaz) da bununla ilişkili olsa gerek. Nefes, uçucu madde… Bir yandan bizim “Gez-Gezmek-Gezi-Kezi-gezgin” ile örtüşüyor, öte yandan “Es-Esinti”: rüzgar, hava ve “Es”: nefes, soluk.. eski Türkçe sözcükleriyle büyük ölçüde uyumlu.  

Heal: Eski kökü “heilen” imiş. Eyileşme, iyileşme..

I am – ich bin: “Ben-im” Türkçe Men-Ben ile İngilizce “Me-My-Mine” arasındaki örtüşmeden çok söz edildi. Bu örneklerdeki b-m-n değişim ve örtüşmeleri de dikkat çekici… 

Kind (İngilizce) (kaynd) , Kala (Yunanca) : İyi. Bir şey iddia etmiyorum ama dikkatinize sunuyorum. Belki de sadece rastlantı. Türk Kayı boyunun adı nereden geliyor? İşaretleri neden “İYİ” … Bu arada eski Türk tamgaları, alfabesi ile Latin alfabesinin benzerlikleri bazı yazarlarca dile getirilmiştir. Biz de kitapta ele almıştık. Quality: Kalite, nitelik. “Kala” Yunanca kök. Kalıcı? Ayrıca “Kayın”… Kayınpeder, Kaynana… Buradaki “kayın” da “iyi” anlamına gelmeli? 

Kriminalis (Latince) : Ceza. Geçenlerde BBC’nin Peder Brown adlı dizisinin bir bölümünü izlerken ipucunu yakaladım. Orada bir öğretmen öğrencilerini çok can yakan, hatta sakat bırakan bir kırbaçla cezalandırıyordu. Peder Brown bu kırbacın özel ismini söyleyerek bunun latince “ceza” anlamına geldiğini belirtti. Ceza genellikle o kırbaçla verilirmiş. Latince ceza: kriminalis… Kırbaç.. “Kırbaç” da Türkçe “kıvrılmakla, kıvranmak, kırmak” ile bağlantılı olabilir. İngilizce “Curve-Squirm-Curl-Quiver (kubur)”…  Arapça: Cürüm.

Ksero (Tıp Terimi) : Kuru

Lean (Thin): İnce

Obvious: Apaçık.. Ob (ön ek), Vious (görünen)… Vision, Latince Vidi, Videre… Türkçe “görmek, gözlemek, izlemek” sözcüklerini çağrıştıran bir fonetik, semantik benzerlik var… Daha iyi bakmak lazım. 

Pandemi, Epidemi: Epidemi sözcüğünü kitapta ele alırken Türkçe “tumu” (ateşli hastalık) ile yollarınının ilginç şekilde kesiştiğinden bahsetmiştik. Burada “Epi”: üstüne, üstüne katmak gibi bir anlamda. “Pan” ise: Tüm demek. Hititçede de aynı anlamlı. Türkçede “Pan” sözcüğüne “Tüm” sözcüğünden daha benzer kullanımlar var mı, bilmiyorum. Fakat ayrıca tüm, genel halk anlamındaki “demos” da Türkçe “tümen”e, (büyük yığın, kalabalık topluluk) uymakta. 

Pink: Pembe. Farsça “Penbe”den geliyorsa eğer, Hint-Avrupa dil kuramına göre Pink-Penbe benzerliği rastlantı değil. Ama Batı dilleriyle ortak ne kadar sözcük varsa Farsçaya bağlamak kolaycı ve kötü niyetli bir alışkanlık olmuş. Pembe eski Türk metinlerinde de var. Hayır, Farsçadan almışızdır! Penbe “pamuk” renginden geliyormuş! Bak sen… Peki o zaman Türkçe “Beniz”in yüz rengi anlamına geldiğini ve Türklerde bu rengin genellikle “penbe” olduğunu söylesek! Beniz-Penbe benzerliğine ne diyecekler?

Put: Koymak.  Eski Türkçe “Kud-kod” koymak, dökmek ile hafif benzerliği üstünde durulabilir mi? Bunu düşünürken İngilizce “code” (kod) sözcüğünün de liste, kitap, döküm olduğunu (codex) ve “cauda” (kuyruk-kudruk) Türkçe sözcükleriyle ortak köklü olduğunu görüyoruz.  Codex: kütük…

Quarel: Kavga, kargaşa, kargış…

Quilt (İngilizce): Battaniye.. Büyük olasılıkla “Kıl” örme örtüden geliyor. Sözlük “bilinmeyen orijin” diyor.

Scelus (Latince) : Suç… 

Show: Göstermek. Kökeni bak, gör (look at, see) olarak açıklanıyor. Türkçe “Şu” ile benzerlik. Elbette ihtimali düşük bir örtüşme. Fakat akılda bulunsun… Keza Türkçe “İşte” de “There is… is there” söyleyişlerini çağrıştırıyor.

Solve (çözmek) Salvation (kurtulmak): “Salma” ile hem fonetik hem semantik uyuşma. 

Stat: Tutmak. İngilizce, Latince “S” ile başlayan sözcüklerden bu “s”yi atın, bazılarında açık Türkçe anlam kalır. Tutmak.

Tan: Güneşlenmek, bronzlaşmak (tanned), tabaklamak, kurutmak… “Tan” Türkçe sabah güneşi, güneş sözcüğüyle örtüşmesi rastlantı olmasa gerek.   

Thallassa (Yunanca) : Deniz. Eski Türkçe Taluy. Eski Türkçe Talas? Daha önce eski Türkçe ırmak anlamına gelen Müren ile Latince “Mare” (deniz) ilişkisine değinmiştik. 

Veritas (Latin) : Gerçek, Kerte, Kerti… 

Wish: İstemek

Not: Bu yazıda yabancı sözcüklerin etimolojisinde başvurduğumuz kaynak: Online Etymology Dictionary

Kaan Arslanoğlu

ADNAN ATABEK’İN KATKILARI:

İng. as’in bizde de “es-kaza” şeklinde kullanımı var.

Damaç ‘kadın’ (Türk Dili Araştırmaları Yıllığı, 1962)

İng. dis- : tas etmek ‘yok etmek’ (Codex Cumanicus, Kaşgarlı). İng. de- : to ‘olumsuzluk belirtir’ (Derleme Sözlüğü), te ‘olmaz, hayır’ (Derleme Sözlüğü). Bizim halkın dilinde var.

Bu te, to sözleri, tük ‘yok’ şekline girdi. Fiil olarak tük-etmek ‘yok etmek’ oldu. tük’ün bir benzeri Kaşgarlı’da var. Dag. Bu dag ‘yok, değil’ demektir. Dag > dag ol > değil türedi.

Tüketmek ‘yok etmek’ olduğu için, consume anlamında kullanılan tüketmek fiilini hiç sevmem.

Ne, na sözleri de olumsuzluk belirtir sözlerdir. Yukardaki örneğe paralel olarak ne ol ‘değil’ sözü türemiştir. (Tarama Sözlüğü). Ne ol ‘değil’ > nul ‘sıfır’ (Batı dilleri)

Aberrate ‘sapmak’ (İng.) ; aberro (Latin); apoklino (Grek). Türk Dilinde avıt- ‘sapmak'(Kazak), övrül- ‘sapmak'(Türkmen), ap- ‘sapmak’ (Tatar)

Deviate, diverge ‘sapmak’ (İng.). Bence, sap- fiili önce ɵ (teta) oldu sonra sap > dap değişimi oldu.

Lean- yalın. Lean Management terimi Türkçede Yalın Yönetim olarak kullanılır.

Taluy > talas ‘deniz’.

Gerçekler düşüncelerin çatışmasından doğacak. “Barika-i hakikat, müsademe-i efkardan doğar”
barika ‘şimşek’ ama Türk Dilinde yaruk-caruk-baruk ‘ışık’tır

BU YAZI İLK KEZ Güneş Dil Kuramı facebook grubunda yayımlandı…https://www.facebook.com/groups/740629675966199  (Herkese açık grup)

KİTAPLARI EDİNMEK İÇİN: https://www.kitapyurdu.com/kitap/radloff-sozlugunden-cikan-bulgulara-gore-bati-dillerinin-kokundeki-guclu-turkce/534648.html
https://www.kitapyurdu.com/kitap/elestirel-bakisla-gunes-dil-kurami-ve-ilk-gunesdil-sozlugu/429703.html

Kaynak: İnsanBu

İlk yorumunuz

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul et Devamı